ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΑ ΔΕΛΤΑΡΙΑ

Από τη λιθογραφία στη φωτογραφική cart postal.

Τα εικονογραφημένα επιστολικά δελτάρια (card postal) διαδόθηκαν στην Ευρώπη και στην Αμερική προς το τέλος του 19ου αιώνα, με στόχο την ανταλλαγή σύντομων μηνυμάτων και χαιρετισμών. Είχαν ευρεία κυκλοφορία ως το 1917. Τα πρώιμα δείγματα του είδους τυπώνονταν με τη μέθοδο της λιθογραφίας ή χρωμολιθογραφίας.

Μια συλλογή επιστολικών δελταρίων μάς δίνει ένα πλήθος πληροφοριών και μηνυμάτων μεγάλης ποικιλίας. Ο φωτογράφος, εξαιτίας των επιλογών του, παράγει αρχικά τοπία, δηλαδή γεωγραφία, και στη συνέχεια ανθρωπολογία, αφού αναπαριστά ανθρώπους σε κίνηση ή σε στατικές πόζες, δικές τους ή του ίδιου, πόζες που με τη σειρά τους είναι δημιουργοί μηνυμάτων. Διασώζει καταστάσεις που θα είχαν ξεχαστεί: μια γειτονιά, έναν δρόμο που άλλαξε αργότερα, μια πλατεία που συρρικνώθηκε εξαιτίας της οικοδόμησης. Αποκρύπτει —αντίθετα απ’ ό,τι συμβαίνει με τη φωτογραφία ή με το σκίτσο του ρεπορτάζ— τις εντάσεις, τις ασχήμιες, τις σφαγές. Αλλά και η απόκρυψη είναι μήνυμα, αφού προορίζεται για να καθησυχάσει, να προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση της πραγματικότητας, να στείλει μια καθησυχαστική ευχή για ειρήνη.

Από την αρχική ματιά του φωτογράφου —που και αυτός ήταν μέρος μιας κοινωνίας και ενός πολιτισμού και αποδέκτης τεχνικών που ήδη προκαθόριζαν τη ματιά του— οδηγούμαστε σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, που χρησιμοποιούν τη φωτογραφία για να πουν πράγματα, δηλαδή να στείλουν μηνύματα, γράφοντας στο πίσω μέρος της ή καμιά φορά και πάνω στην ίδια την εικόνα. Η εικόνα λειτουργεί διαφορετικά στον κάθε αποδέκτη: άλλοι απολαμβάνουν τα μακρινά μέρη που αναπαριστά, τις εξωτικές εικόνες ανθρώπων και τοπίων που περιέχει, άλλοι ανακαλούν μνήμες και συναισθήματα για τον άνθρωπο που την έστειλε. Όμως η επιρροή τους δεν

σταματά εκεί, γιατί σύντομα έγιναν αντικείμενο έλξης για τους συλλέκτες, οι οποίοι, απομακρυσμένοι από το αρχικό δίδυμο του αποστολέα-παραλήπτη, τα αποκτούσαν για τους δικούς τους σκοπούς.

Στην περίοδο του Μεσοπολέμου επικράτησαν οι φωτογραφικές κάρτες (real photo postcards). Η παραγωγή τους ήταν φθηνότερη και η μαρτυρία της εικόνας τους αδιάψευστη. Πρόκειται για φωτογραφίες σε τόνους άσπρου-μαύρου ή σέπιας, σπάνια επιχρωματισμένες με το χέρι, τυπωμένες σε χαρτί με κατάλληλη διαγράμμιση στην πίσω όψη, ώστε να αναγράφεται η διεύθυνση του παραλήπτη και σύντομο κείμενο. Η λεζάντα, συνήθως δίγλωσση, τοποθετείται μέσα στο φωτογραφικό θέμα ή στο περιθώριο. Για τη χρονολόγησή τους, οι ειδικοί συνυπολογίζουν διάφορες πληροφορίες που παρέχουν το απεικονιζόμενο θέμα, η τεχνική, τα αναγραφόμενα στοιχεία (λεζάντα, όνομα εκδότη, αριθμός σειράς), καθώς και η ημερομηνία αποστολής.