Το μεγαλύτερο μέρος της πεδιάδας της Θεσσαλονίκης, με βάση το διάγραμμα γεωλογικών μεταβολών του S. Casson, το 500 π.Χ. καταλάμβανε η θάλασσα του Θερμαϊκού κόλπου και δεν υπήρχε η λίμνη του Λουδία ή των Γιαννιτσών.
Γύρω στο 100 π.Χ., η θάλασσα αποσύρθηκε, λόγω των προσχώσεων των ποταμών Αλιάκμονα, Αξιού και Εχέδωρου (Γαλλικού), και δημιουργήθηκε σιγά σιγά η λίμνη, που αρχικά ήταν ένας θύλακας του Θερμαϊκού κόλπου, με δίαυλο τον ποταμό Λουδία.

Περίπου το 500 μ.Χ., η λίμνη απομονώθηκε από τη θάλασσα και η κοίτη του ποταμού Λουδία αποτέλεσε τη μοναδική διέξοδο για τα νερά. Τα όρια της λίμνης, που ήταν μια τεράστια λεκάνη σε υψόμετρο περίπου 5 μέτρων, δεν ήταν σταθερά, αλλά αυξομειώνονταν ανάλογα με τις εποχές του έτους, τις βροχοπτώσεις και τις πλημμύρες των ποταμών Μογλενίτσα, Βόδα (Εδεσσαίου), Αραπίτσα, Τριπόταμου και των μικρότερων ρεμάτων του Πάικου.

Αποστραγγιστικά/ αρδευτικά έργα στον Βάλτο των Γιαννιτσών

Η κυρίως λίμνη έμοιαζε με πλατύ ποτάμι, με έκταση 5.000-10.000 στρέμματα, ενώ το υπόλοιπο, περίπου 340.000 στρέμματα, ήταν ελώδη τέλματα. Το βάθος της δεν ήταν το ίδιο σε όλα τα σημεία — στο κέντρο έφτανε τα 3 μέτρα, ενώ στα αβαθή και στις άκρες οι άνθρωποι κυκλοφορούσαν με τα πόδια.

Μετά την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας (1924) και τη δημιουργία σταθερών κυβερνήσεων, το κράτος έστρεψε την προσοχή του στην εκτέλεση εγγειοβελτιωτικών έργων, ώστε να αποτραπούν οι ζημιές από πλημμύρες και νοσογόνα έλη και να αποκατασταθούν οι πρόσφυγες.

Αντλιοστάσιο, Φώτο: Τσαβδάρογλου

Η σύμβαση για τη μελέτη, κατασκευή και συντήρηση υδραυλικών έργων στην πεδιάδα Θεσσαλονίκης υπογράφηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 1925, ανάμεσα στην Ελληνική Κυβέρνηση και την ανώνυμη αμερικανική εταιρεία The Foundation Company.

Η τμηματική εκτέλεση των εγκεκριμένων υδραυλικών έργων, που ήταν υπόθεση σοβαρή και πολύπλοκη, άρχισε το 1928, επί πρωθυπουργίας Ελευθερίου Βενιζέλου, και η αποξήρανση της λίμνης των Γιαννιτσών πραγματοποιήθηκε σε τρεις φάσεις.

Στην πρώτη φάση (1928–1936), με εργοδότη το Ελληνικό Δημόσιο, κατασκευάστηκαν αντιπλημμυρικά και αποστραγγιστικά έργα. Αφού έγιναν τοπογραφικές εργασίες και βυθομετρήσεις των χαμηλότερων σημείων της λίμνης, άρχισε, με πλωτές βυθοκόρους, η εκβάθυνση της κοίτης του ποταμού Λουδία ως τις εκβολές του, οι οποίες απέκτησαν πλάτος 40–50 μέτρα και μέσο βάθος 7 μέτρα. Δημιουργήθηκαν επίσης χωμάτινα φράγματα, ώστε να συγκρατούνται τα νερά και να μπορούν να εργαστούν οι βυθοκόροι.

Η αντιπλημμυρική προστασία όλων των εκτάσεων εξασφαλίστηκε με τη συγκέντρωση και εκτροπή των υδάτων των ποταμών Μογλενίτσα, Βόδα, Αραπίτσα, Τριπόταμου, καθώς και των περίσσιων πηγαίων υδάτων του Βερμίου, τα οποία διοχετεύονταν στον Αλιάκμονα μέσω της περιφερειακής συλλεκτήριας διώρυγας από το χωριό Καλή έως το χωριό Κουλούρα Ημαθίας, μήκους 35,5 χιλιομέτρων.

Σκαπτικό μηχάνημα,
Φώτο: Τσαβδάρογλου

Τα νερά των χειμάρρων Μπαλίτσα, Γιαννιτσών, Τσιναρλί και Τσέκρι διευθετήθηκαν με προστατευτικά αναχώματα και οδηγήθηκαν, με τη βοήθεια τάφρων και διωρύγων, στον ποταμό Λουδία.

Η ανάδοχος εταιρεία Foundation εργάστηκε στην περιοχή της λίμνης έως το 1936. Η πρώτη διανομή έγινε με την απόφαση 73/1936 της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Γιαννιτσών, και 288.750 στρέμματα διανεμήθηκαν σε 6.854 αγροτικές προσφυγικές οικογένειες και σε ντόπιους ακτήμονες.

Στη δεύτερη φάση, τα έργα συντηρήθηκαν και συμπληρώθηκαν από το Ε.Τ.Υ.Ε.Μ. (1937–1941) και από τις δημόσιες υπηρεσίες Υ.Σ.ΣΥ.Ε.Μ.–Υ.Π.Ε.Μ. (1942–1952).

Στην τρίτη φάση, με την κατασκευή αρδευτικών έργων από ελληνικές εργοληπτικές εταιρείες (1952–1991), με εργοδότη τα Υπουργεία Δημοσίων Έργων και Γεωργίας, ολοκληρώθηκε η αποξήρανση της λίμνης, γεγονός που άλλαξε ριζικά την οικονομία της περιοχής, η οποία παραμένει αγροτική μέχρι σήμερα.

Ο πλούσιος κάμπος των Γιαννιτσών γνώρισε μεγάλη ποικιλία γεωργικών καλλιεργειών. Οι σημαντικότερες είναι: ροδάκινα, σπαράγγια, βαμβάκι, καπνός, καλαμπόκι, ζαχαρότευτλα, βιομηχανική τομάτα, σιτάρι και ακτινίδια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι καλλιέργειες στα θερμοκήπια.

Ψάρια που μοιράστηκαν μετά την αποξήρανση της λίμνης 1945-46.
Η φωτό ανηκει στην Γαβριηλίδου Χρ.

Περιγραφή της λίμνης απο τον Εβλιγιά Τσελεμπή (Οθωμανό χρονογράφο και περιηγητή του 17ου Αιώνα)

Το άνοιγμα της λίμνης των Γενιτσών του Βαρδάρη: Η λίμνη αυτή βρίσκεται κοντά στην υποδειγματική πόλη του Βαρδάρη, προς την πλευρά του kibble και τη βόρεια πλευρά. Η περιφέρειά της είναι έντεκα μίλια. Το βάθος της είναι 5-6 οργιές και γύρω της υπάρχουν εύφορα χωριά γεμάτα καλάμια. Δεν υπάρχουν, όπως σε άλλες λίμνες, πολλές εκατοντά-δες είδη ψαριών. Έχει όμως πολλές αγριόχηνες και άλλα θαυμάσια πουλιά για κυνήγι. Όμως, όπως λένε, μια φορά κάθε 20-30 χρόνια δεν μένει ούτε σταγόνα από τα νερά της λίμνης αυτής. Την καλλιεργούν και στα λιβάδια της δένουν άλογα. Μια μέρα πάλι, με τη θέληση του Θεού, το νερό γεμίζει απ’ άκρη σ’ άκρη και σκεπάζει τα φυτεμένα σιτηρά· ακόμη έρχονται αναρίθμητα ψάρια και το εσωτερικό της λίμνης γίνεται πλουσιότερο σε ψάρια. Αυτά διηγούνται οι κάτοικοι της πόλης. Την εποχή όμως που εγώ ο φτωχός είδα τη λίμνη, ήταν γεμάτη απ’ άκρη σ’ άκρη. Της λίμνης αυτής τα προϊόντα ανήκουν επίσης στον Γαζή Εβρενός. Αποτελεί ιδιαίτερη ενοικίαση φόρων (iltizam). Το  στόμιο (αyak)  της λίμνης βρίσκεται ανάμεσα στον ποταμό Βαρδάρη και τον ποταμό «με τις ιτιές» και χύνεται στην Άσπρη Θάλασσα κοντά στη Θεσσαλονίκη…

Σημείωση: Η λίμνη των Γιαννιτσών χυνόταν στον Λουδία, τουρκικά kara Azmak (Μαυροπόταμος). Sogytlu  επομένως   
           πρέπει να ονομάζει εδώ ο Εβλιγιά τον Αλιάκμονα. Ο ποταμός αυτός όμως τουρκικά λεγόταν Ince Kara Su ( Στενός 
              Μαυροπόταμος).Ίσως στις εκβολές του να είχε το όνομα Sogutlu (με τις ιτιές), που του δίνει εδώ ο Εβλιγιά. 

Διάνοιξη καναλιών / αποψίλωση καλαμιών

Η βυθοκόρος” Αξιός”
φωτό: Τσαβδάρογλου